Chimera

Fotoğrafçılık, olanı olduğu gibi yakalamayı vaat eder. Chimera bu vaadi bozar. Dizi, aynaları bedenin etrafında bükerek yansıttıklarını fotoğraflar: tek bir bakış açısının egemenliğinden kurtulmuş, çoğaltılmış, parçalanmış, uzatılmış ve kendi içine katlanmış bir figür. Sonradan hiçbir şey birleştirilmez. Her çarpıtma, merceğin önünde, aynanın kavisinde gerçekleşir.

Başlık, mitolojik kimera figürünü çağrıştırıyor: birbiriyle uyumsuz parçalardan oluşan, imkânsız ama yine de var olan bir yaratık. Burada beden, kendi kimerası haline geliyor; çelişkileri barındıran bir biçim.

Ayna, bir araçtır. Ayna levhaları bükülür ve kavislenir; her bir kıvrım, bedeni farklı bir şekilde yeniden şekillendirir. Yüzeyin dışa doğru kavis yaptığı yerde gövde daralır. İçeriye doğru kavis yaptığı yerde ise bir uzuv şişer; camdan biraz daha uzakta ise aynı kavis, o uzvu tersine çevirebilir. Levhanın katlandığı yerde figür ikiye katlanır ve beklenmedik yerlerde yeniden birleşir. Kırılma yüzeyleri ile renkli ya da yansıtılan ışık, bu araç setini genişletir. Bir fotoğrafta, dövmeli bir gövde aynı anda birkaç aynanın kavisli kenarlarından akıp gider; derideki yazı, vücutla birlikte bükülür ve harfler ile ten tek bir desen haline gelir.

Fotoğraflar gerçeğe sadıktır. Kamera kendisine ulaşan ışığı aynen kaydeder; yalnızca o ışığın izlediği yol değişmiştir. Ayna, bedene hiçbir şey katmaz. Ayna, bedenin yaydığı ışığı yeniden yönlendirir ve camın şekli, ışığın her bir parçasının nereye ulaşacağını belirler. On yedinci yüzyıldan beri sanatçılar, yalnızca kavisli bir aynanın düzeltebileceği, kasıtlı olarak çarpıtılmış resimler yapmışlardır; böylece resmin kendisinde sadece çarpıklık görüldüğü yerde göz, bir düzen bulabilmiştir. Chimera o eski optik oyunu tersine çeviriyor: aynanın önündeki beden bütün, ve bunu imkânsız kılan da aynadır.

Kavramsal referans noktası Hans Bellmer’in La Poupée, Bellmer’in inşa edip, parçalayıp yeniden bir araya getirdiği ve arzunun altında yatan şiddeti ortaya çıkaran eklemli bir bebeğin fotoğrafları. Chimera ters yönde ilerler. Bellmer bedeni parçalara ayırırken, bu görüntüler bedeni taşıyan ışığı büküyor: beden bütünlüğünü korurken algı parçalanıyor. Kenarlarda başka referanslar da yer alıyor: André Kertész’in Çarpıtmalar (1933), lunapark aynalarıyla yapılmış eser; Op Art’ın göze uyguladığı baskı; ve Yayoi Kusama’nın doygun renkli alanları.

İçindeki bazı fotoğraflar Chimera Aynayı modelin kendi bakış yönüne çevirin. Bir kadın, bükülmüş bir mylar arka planın önünde durmuş, çarpıtılmış, şişmiş ve parçalanmış haldeki kendi görüntüsüne bakıyor; bir diğeri ise buruşuk bir ayna filminin üzerinde uzanmış, artık kendisine benzemeyen bir yansımaya uzanıyor. Bu görüntüler bir alt seriyi oluşturuyor Dismorfi.

Herkes bedenin iki farklı versiyonuyla yaşar: içten hissedilen, ağırlığı, konumu ve erişim alanıyla birlikte olan versiyon ile aynada ya da başkalarının gözünde görülen versiyon. Çoğu zaman bu ikisi birbiriyle o kadar uyumludur ki fark edilmez. Dismorfi fotoğraflar, ayrıldıkları anı yakalar; yani yansıma, kişinin kendine ait olarak tanımadığı bir bedeni ısrarla gösterdiği anı. Bu alt seri, sosyal baskının bu uçurumu nasıl genişletebileceğine işaret eder; ta ki ayna, orada olan şeyden daha sert bir görüntü gösterene kadar. Görüntüler klinik bir iddiada bulunmaz; bir deneyimi görselleştirir. Ayna yalan söylediğinde bu nasıl bir his? Dismorfi 2024 Yıllık Fotoğraf Ödülleri’nin “İnsanlar: Vücut ve Çıplaklar” kategorisinde Onur Ödülü’nü aldı.